TAKDİM
(yayının orjinal nüshasını görmek için resime tıklayınız)

Dergimizin 29. sayısına ölüm yıldönümü olması sebebiyle Fatih dersiamlarından Ahıskalı Ali Haydar Efendi'yi kapak konusu yapmıştık. Derginin piyasaya çıkmasından sonra Ali Haydar Efendi'nin sevenleri bizleri arayarak böyle bir çalışmadan dolayı teşekkür etti ve bizleri İstanbul'un Fatih semtinde bulunan ve Ali Haydar Efendi'nin yaşadığı mekana davet ettiler. Bizlerde davete icabet ederek gittik ve İstanbul'un göbeğinde geçmişten geleceğe ışık huzmeleri saçan bir müstesna mekanla karşılaştık. Bu mekanın ismi "Yanyalı İsmet Efendi Dergahı" idi. Bu güzel dergahı ve dergahın müdavimlerinin faaliyetlerini sizlere duyurmak maksadıyla küçük bir dosya hazırladık. İnşallah bu vesile ile bu güzel mekan ve güzel insanları sizlere tanıtmış oluruz.

İstanbul'un her yeri mana kokuyor. İstanbul'un neresine giderseniz gidin, manevi büyüklerimizin bir mirası ile karşılaşmanız mümkündür. Camisinden külliyesine, dergahından medresesine kadar yüzlerce müstesna mekan alıcıları açık olanlara maneviyattan ve tarihten birçok sırlar takdim eder. İstanbul'un Fatih semtinde bulunan ve Yanyalı Şeyh Mustafa ismet Efendi tarafından tesis edilen "İsmet Efendi Tekkesi" de bu güzel ve müstesna yerlerden biri. İsmet Efendi Tekkesi, Yanyalı Şeyh Mustafa ismet Efendi (k.s) tarafından tesis edilmiş ve vakfiyesinde geçen ifade İle 'Derunünde icra-yı zikrullah olunmak üzere' 1872'de vakfedilmiş bir yer. Ve taşıdığı manayı günümüze kadar bozmadan aktarmasını bilmiş.

Yanyalı Şeyh Mustafa ismet Efendi (k.s) tarafından tesis edilen bu mekanda kendisinin altı ay kadar mukim olduğu ve 'Tekkeyi buldunuz, ama galiba şeyhi kaybedeceksiniz" diyerek vefatını haber verdiği rivayet edilir. Bilindiği üzere Yanyalı Şeyh Mustafa ismet Efendi (k.s) , Mekke-i Mükerreme mücavirlerinden ve Nakşi-Halidi büyüklerinden Abdullah-ı Mekki Hazretleri tarafından yetiştirilmiştir. Şeyhinin vefatının ardından Edirne'ye gelmiş, daha sonra bir müddet de istanbul'da Koca-mustafapaşa semtinde ikamet etmiştir. On altı sene kutbiyyet makamında bulunmuş bir mana eridir. II. Abdülhamid dönemi Dahiliye Nazırı Memduh Paşa'dan Tophane Müşiri Zeki Paşa'ya kadar devrin ileri gelenlerinin pek çoğu kendisinden feyz almıştır.

Sultan Abdülmecid Han da İsmet Efendi'nin dervişlerindendir. Hatta vefatında İsmet Efendi Tekkesi civarında bulunan Sultan Selim Camii bahçesine defnedilmesini, her cuma akşamı tekkenin şeyhi olan zat ve on kadar dervişin gelerek türbesinde hatm-i hacegan okumalannı vasiyet etmiştir. Rivayet edildiği üzere Mustafa İsmet Efendi 60 kadar zata hilafet vermiştir. Yetiştirdiği halifeleri Tokat'ta, Bandırma'da, Bursa'da, Rumeli'nin birçok yerinde hakikat çerağını uyandırmışlardır.

"Allah'ım bana vadetti; yoldan geçerken bu tekkenin kapısından bir kere muhabbetle bakanları dahi unutturmayacak, onlara şefaat edeceğim" buyururlarmış.

İsmet Efendi'nin satın alarak dergah olarak vakfettiği Nurettin Paşa konağı yandığı için Hacı Ahmed Efendi'nin meşihati zamanında Memduh Paşa tarafından şimdi mevcut olan ahşap harem ve selamlık kısımları müceddeden inşa ettirilmiştir. Tevhidhane olarak kullanılan birer tonoz kubbeyle örtülü iki bölüme sahip Bizans yapısı kagir bina tekkelerin şeddinden sonra uzun süre metruk kalmış, nihayet Ali Haydar Efendi'nin damadı ve vekili Osman Nuri Efendi tarafından Anıtlar Yüksek Kurulu'nun da izniyle minare ve son cemaat yeri ilave edilip, ortasındaki duvar kaldırılmak suretiyle 1958 yılında camiye çevrilmiştir. Dergahın geniş bahçesini üç taraftan çevreleyen taş duvarlardan cümle kapısını da barındıran kuzey kısmı 1992'de yolu genişletmek için yıkılmış yerine be-ton bir duvar inşa edilmiştir. Duvar üzerinde yer alan içten tonoz kubbeli dıştan çatı ile örtülü Bizans yapısı sarnıç da aynı yıkımda ortadan kalkmıştır.

Hazirede İsmet Efendi'nin, küçük mahdumu Abdullah Bahaeddin Efendi'nin, tekkenin postnişinleri; Dimetokalı Şerif Kudsi Efendi, Edirneli Hüseyin Kudsi Efendi, Kutbü'l İrşad Zağralı Halil Nurullah Efendi ile Nevrakoplu Hacı Ahmet Hilmi Efendi'nin, Memduh Paşa'nın, İsmet Efendi'nin hulefasından ve rical-i Devlet-i Aliyye'den Ali Sırrı Efendi'nin, yine hulefadan Süleyman Remzi Bey'in, ihvandan ve huzur-ı hümayun hocalarından Ahmed Hulusi Efendi'nin ve eski kadılardan Tikveşli Süleyman Remzi Bey'in kabirleri bulunmaktadır.

Tekkenin son şeyhi Fatih dersiamlarından Ahıskalı Ali Haydar Efendi olmuştur. Dini ve manevi ilimlerde devrinin müstesna şahsiyetlerinden olan Ahıskalı Ali Haydar Efendi burada Fatih Medreseleri'ne intisab etmiştir. İlmi silsiledeki icazetini 1901 yılında Çarşambalı Ahmed Hamdi Efendi'den almış ve 1902'de Dersiam olarak ders vermeye başlamıştır. Bu arada hukuk eğiti<mine devam etmiş ve 1906'da Mekteb-i Nuvvab'dan (Hukuk Fakültesi) mezun olmuştur. Daha sonra Fetvahane Fıkıh Müsevvidliği ve Sahn Medresesi Fıkıh Müderrisliği vazifelerinde bulunmuştur. Huzur Dersleri basmuha-tablığı gibi devrinin en mümtaz ilim meclislerinde yer alan Ali Haydar Efendi, aynı zamanda Mecelle Telif ve Tercüme Komisyonunun da üyesi idi. Tasavvuftaki yetişmesi Bandırma'lı Bezzaz Ali Efendi'dendir. Kendisine intisab ettikten sonra, 'kitap ötesi ilimde de' temayüz etmiş ve 1914'de müridlerin reyi ve Meşihat Makamının tayini ile irşad makamındaki hizmetine Çarsamba'daki bu mekanda devam etme hakkı tanınmış, ancak bir haksız engel sebebi ile buradaki hizmete başlaması 1919'u bulmuştur.

Tevhid inancının anlaşılması ve yaşanması konusunda her zaman İslam'ın özünü teşkil eden yaklaşımı esas alan Ali Haydar Efendi, "Allah'ın insanları dış görünüşleriyle değil, ancak salih amelleriyle değerlendireceği" ilahi gerçeğini her vesile ile vurgulamıştır. Tasavvuf yolunun asla kalabalık taraftar toplama faaliyeti olmadığını şu ifadesiyle anlatırdı;

"Bu yol, en berrak ve leziz suların aktığı bir çeşmedir, susayan gelir içer. Şeyhlik makamı ise talep edilmez, ancak ihsan edilir."

İçi her daim Hakk ile dışı halk ile içice mütevazı bir hayatı vardı. 1960 Ağustos'unda vefat ederek Edirnekapı Şehitliği'nde sırlanmıştır.

Günümüzün önde gelen alimlerinden Emin Saraç Hocaefendi de Ali Haydar Efendi Hazretleri'nin talebesidir. Ali Haydar Efendi'nin Fatih Dersiamlığı makamında icra ettiği klasik İslami eserlerin okutulması geleneğini bugün devam ettiren Emin Saraç Hocaefendi, aynı zamanda Eksel'li Bahrullah Efendi Hz. yoluyla İsmet Efendi Hazretleri'nden feyz alan Erbaa'lı Merhum Üzeyir Efendi'nin torunu, merhum Osman Saraç Hocaefendi'nin ağabeyidir. Rahmetli pederi Mustafa Hocaefendi tarafından, biri kız diğerleri erkek diğer dört kardeşi ile birlikte tek parti dönemindeki en zor zamanlarda okutularak hafız yetiştirilen Emin Saraç Hoca, daha sonra Mısır'daki El-Ezher Üniversitesi'ne gitmiş ve çok zor şartlarda orada ilim tahsil etmiştir. Emin Saraç Hocaefendi, gerek Ali Haydar Efendi'nin ilmi, tasavvufi ve insani yönlerinin tanınmasında ve gerekse bu mekanın tarihinin ve manasının anlaşılmasında başvurulacak en doğru canlı kaynaklardan birisi olmuştur.

Ali Haydar Efendi'nin vefatından sonra damadı Osman Nuri Efendi, 33 sene bu mekanın hem maddi hem de manevi hizmetini görmüş, bu mekanın "İnsan hamurunun Rahman'ın rızası yönünde yoğrulup şekillendirildiği" bir irşad merkezi olmasını temin etmiştir. 1991'de Nuri Efendi'nin vefatından sonra, bu mekanda Ezher Üniversitesi ulemasından ve milletvekilliği dahil pek çok devlet makamında vazife ifa etmiş olan damadı Osman Saraç Hocaefendi hizmette bulunmuş.
Osman Saraç Hocaefendi'nin 1998'de vefat etmesinden sonra bu mekandaki hizmetlerin daha sistemli, sürekli ve yasal bir çerçevede sürdürülmesi gereğine binaen, Osman Saraç'ın iki mahdumunun da aralarında bulunduğu bu mekanın manası etrafında birlesen gerçek Bab-ı İsmet dostları tarafından "Yanyalı Mustafa İsmet Efendi Camii ve Müştemilatını Koruma, Eserlerini Araştırma ve Yaşatma Derneği" adı altında bîr demek kurulmuş ve mekanın hem manevi, hem de maddi değerlerini koruma ve geliştirme faaliyetlerine başlanmıştır.

Bu mekanın son tarihi şahsiyeti 15 Eylül 2001 'de kaybettiğimiz Saide Nazlı Hanımefendi idi. Ali Haydar Efendi'nin kızı, Osman Nuri Efendi'nin zevcesi, Osman Saraç Hocaefendi'nin kayınvalidesi olan ve 84 yıllık hayati boyunca Osmanlı'nın son devri ile Cumhuriyet tarihine tanık olan, babası Şeyh Ali Haydar Efendi vasıtası ile bir devrin kıymetli ve manevi şahsiyetlerini yakından tanıyan Saide Hanım, dergaha önemli hizmetlerde bulunmuş, sadece bu mekanın değil, İstanbul'un önde gelen hanımefendilerinden biri İdi.

Bu mekanı ihya edip yukarıda zikredilen şahsiyetlerin hatırasını yaşatmayı hedef edinen demeğin yönetim kurulu ve üyeleri, bu mekanın misyonuna inanmış, tümü dini formasyona sahip, eğitim düzeyi yüksek, çeşitli meslek gruplarından gayretli insanlardan oluşmaktadır.