Hz. Peygamberden kendisine intikal eden yed-i sahihle bilinen bir mürşid lazımdır. Böyle bir mürşid mürşid-i kamildir ki onun eli yedullah menzilindedir. Saliklerin kalblerini masivallahtan temizler. Ahlak-ı ilahi ile ahlaklanmışdır. Seyr-i ilallaha vasıl, seyr-i fillaha naildir. Eğer seyr-i anillah'ta, özellikle seyr-i billah'ta ise böyle bir mürşidi kamil Allah'ın dinine irşad eden mürşidlerin en yükseğidir. Bunun alameti, Allah tarafından bazı saliklerin kalbinde salat-ı zikir ve fikir ve ilahi cezbelerden bir çezbe ile bilinir. Veliyyullah olana şahid ve meşhudda gaybet ve şuhud alemleri zahir olur. Nakıs mürşid ise ehlullah indinde telvin ve ahlakıyla bilinir. İnsan-ı kamil Allah'tan haberdar olan alimler indinde temkin ile bilinir. İnsan-ı ekmel de seyr-i anillah makamında olup kendisinden sonra telvinde olur. Bu ise taraf-ı ilahiden mürşittir. Nitekim hadis-i kudside

" Benim kubbelerim altında öyle velilerim vardır ki onları benden başka kimse bilmez." buyrulmuştur.

Salik-i ilahi bunları irfan nuru ve yakin sırrı ile bilir. Kamillerin ekmelinden olanın makamı ise "seyr-i billahtır." Başkalarına numune-i imtisal olmak için edeble yer içer. Allah'ın kullarına faydalı olmak gayesiyle edep üzere çarşılarda yürür. Bunun hali "O her an bir tasarrufta bulunmaktadır" olup, kemali ancak nur-ı ilahi, halvet ve celvette şühud ve meşhud ile bilinir. Bu makamda olanlar tevfik-ı ilahi sayesinde ilm-i irfan ile bilip, nur-u vicdan ile anlarlar. Onlar güçlü hükümdarın katında, razı olunan yerde, Hakkın mükemmel nimetleri içerisindedirler.

Güneşin bulut ve perde arkasında bulunması bilinmesine engel teşkil etmez. İnsaf sahibi bir kalp Allah'ın birliğine şehadet eder, Münkirler ise devamlı Allah'ın gazabındadırlar. İnsaf ehlinin alameti sevgilerinin gafiller hariç iki cihanda ortaya çıkmasıdır. "Onları Allah'ı sever gibi severler. Müminlerin Allah'ı sevmeleri ise daha şiddetlidir." Huzurundaki bütün ziyaretçilere nurları sebebiyle Cenab-ı Hakkın mülahazası zahir olur. Allah'tan gafil olmadıkça meclisindekiler sözlerini dikkatle dinlerler. Ziyaretçileri iradeleri elinde olmadan bütün hal ve tavırlarını kayıt altına alırlar ve feyz-i ilahi sayesinde ızdırapları defolunur.

Bu zatlar Allah'ın iradesi ile şeriatte, tarikatte ve sünnet-i seniyyede berdevamdırlar. Kendilerine bahşedilen nur-u ilahi firaseti sayesinde insanların kalplerine nüfuz ederek içinde bulunanları anlarlar.

Mürşid-i nakıs da mürşid-i kamil gibidir. Çünkü onun eli mürşid-i kamilin eli mesabesindedir. Şu kadar ki rabıta-i şerife şeyhi olan kamil-i billah ile gerçekleşir. Mürşid-i kamilin rabıtası feyz-i ilahi sayesinde mübtedilerde gaybubet meydana getirir. Eğer gaybet ve fena hali birdenbire veya bir tesir dolayısıyla ortaya çıkacak olursa bir veliyy-i kamil için bundan başka bir delil ve şahit olamaz. Böyle bir veliyy-i kamilin büyüklüğü şudur ki yerler, gökler, alemler ind-i ilahideki hürmetleri sebebiyle ayakta durur.

Nakıs taliptir. Kamil velidir. Ekmel ise ehlullahın en yücesidir. Ekmel-i kamilin yani seyr-i billah makamında bulunanın vücudu iki cihan için rahmettir. Bunun azametini Allah'tan başka kimse bilmez. Ehl-i sülük arasındaki kemalatın farkı damlanın okyanusa nisbetle olan farkı gibidir.

Şunu biliniz ki bu devlete ancak evliyanın talimi sebebiyle ve ehlullahın gönlü tarafından kabul olunmakla erişilebilir. Çünkü feyz-i akdes-i mukaddes ehlullahın kalplerinden teveccüh ve aksetme yoluyla taliplerin kalplerine bilanüzül nüzül eder. Bu aksetme Cenab-ı Hakkın keremi sebebiyle müridin kalbinde tesirde bulunma ve onu manevi rengi ile boyama şeklinde meydana gelir. Nitekim Efendimiz (s.a.v) " Gönlüme akıtılan her şeyi Ebubekir'in (r.a) gönlüne akıttım." buyurmuştur.

Salikte gaybet ve bahr-i ilahinin enginliklerinde garkolma meydana geldiği gibi fena ve fenaü'l fena fillah dahi zuhur eder. Bu hal ise kabul ve Allah'a vusul demektir. Hal ve ahval demekle kasdolunan ise ancak Allah-ü Tealanın zatıdır.