Soru: Bu durumdan kurtulmak için ne yapılmalı?

İbrahim Kalın: Amerika'lıların tabiriyle 64 bin dolar değerindeki soru işte bu! Öncelikle her "ne yapmalı?" sorusunu "ne yapmamalı?" ile tetmim etmek gerekiyor. İslam ülkelerinin yapması gereken pek çok şey var. Bununla beraber artık yapmaktan vazgeçmemiz gereken de pek çok şey var. Burada çok kısaca şunu ifade etmek mümkün: köklü fikri ve sosyal değişiklikler, bir süreçtir. Viyana kuşatmasından bugünlere bir günde yahut bir hata yüzünden gelmedik. Aynı şekilde modern Batı medeniyeti bugünlere kökleri 14. yüzyilda başlayan bir sürecin neticesinde geldi. İslam ülkelerindeki pek çok siyasi ve sosyal program, bu süreç ile kıyaslandığında, hala çok genç, toy, tecrübesiz.

Öte yandan şu hususun altını ısrarla çizmek lazım: köklü sosyal dönüşüm ancak köklü ve derinlikli bir tefekkür hareketi sayesinde vücut bulabilir. İslam dünyasının en temel sorunu yine burada yatıyor: estetikten felsefeye, kozmolojiden bilim anlayışına, bireysel kimlikten eğitim sistemine kadar her alanda kendi değerler sistemini esas alan bir İslam medeniyet havzasının yeniden inşası nasıl mümkün olacak? Bunun hayati bir önemi haiz olduğu aşikar. Descartes'tan Marx'a kadar modern Batı düşüncesinin temellerini atan ve onu zirveye taşıyan düşünürlerin toplam sayısı yüzlerle değil ancak onlarla ifade edilebilecek bir kemmiyete sahip. İslam dünyası her ne pahasına olursa olsun böyle köklü bir tefekkür ve yeniden inşa hareketini göze alabilirse, pek çok siyasi, ekonomik, teknik sorunlarin aşılması yolunda önemli bir adım atmış olacak. İslam dünyasının zihinsel ve manevi enerjisini tefekkur alanında yoğunlastırması, müslümanca bir duruşun temellerini atacak eğitim ve araştırma imkanlarını sağlaması, bu uzun ve zorlu yolculuğun vazgeçilmez unsurlarından biri. Şu Çin atasözünü akılda tutmakta fayda var: Bin millik bir yürüyüş dahi bir adımla başlar.

*Altınoluk Dergisi Ocak 2002 tarihli nüshasından alınmıştır.